Dźwignia operacyjna

Dźwignia operacyjna jest to miara kosztów stałych w ogólnej strukturze kosztów przedsiębiorstwa. Jej działanie jest tym silniejsze im większy jest udział kosztów stałych w stosunku do kosztów zmiennych. W przypadku gdy przedsiębiorstwo ma wysoki udział kosztów stałych w ogólnej strukturze kosztów, wynik finansowy przedsiębiorstwa jest bardziej wrażliwy na zmiany wielkości sprzedaży. Zmiana sprzedaży o jednostkę powoduje znacznie większy wzrost lub spadek wyniku finansowego niż w przypadku przedsiębiorstwa o niższym udziale kosztów stałych. Stosunek procentowej zmiany zysku operacyjnego do procentowej zmiany wielkości sprzedaży jest nazywany stopniem dźwigni operacyjnej. Wskaźnik ten mierzy wpływ zmiany wielkości sprzedaży na zysk operacyjny. Możemy go przedstawić za pomocą wzoru w którym: DOL – stopień dźwigni operacyjnej (ang. degree of operating leverage), ΔEBIT/EBIT – procentowa zmiana zysku operacyjnego, ΔQ/Q – procentowa zmiana wielkości sprzedaży. Poziom korzystania z dźwigni operacyjnej można obliczyć również za pomocą następujących wskaźników: 1) udział kosztów stałych w ogólnej strukturze kosztów, 2) stosunek procentowej zmiany przychodu ze sprzedaży do procentowej zmiany wielkości sprzedaży, 3) stosunek przychodów ze sprzedaży do kosztów stałych. Przedsiębiorstwo korzysta w większym stopniu z dźwigni operacyjnej w przypadku kiedy wzrastają wartości wskaźników 1) i 2) oraz spada wartość wskaźnika 3). Przedsiębiorstwo to jest bardziej narażone na ryzyko operacyjne, gdyż w razie nieplanowanego zmniejszenia sprzedaży przez dłuższy czas będzie ponosić koszty stałe w tej samej wysokości. Nie jest możliwe bowiem szybkie ich zmniejszenie stosowne do spadku wielkości sprzedaży. Im mniejsze są wskaźniki 1) i 2) oraz im większa jest wartość wskaźnika 3), tym lepsze jest wykorzystanie zdolności produkcyjnych przedsiębiorstwa, wyznaczonych przez czynniki powodujące ponoszenie kosztów stałych. Wolumen sprzedaży, przy którym łączne koszty operacyjne są równe przychodom operacyjnym, jest nazywany punktem równowagi. W tym przypadku zysk operacyjny przedsiębiorstwa jest równy zeru.